Słowniczek wina tokajskiego
Od putni i cibéb po samorodné i esencję: słowackie pojęcia wina tokajskiego wyjaśnione, wraz z węgierskimi odpowiednikami.
- °NM (normalizovaný muštomer)
- Słowacka miara cukrowości moszczu: kilogramy cukru w 100 litrach moszczu winogronowego. Przepisy tokajskie określają nią minimalną dojrzałość, np. 21 °NM dla wytrawnego samorodné. Czytaj dalej
- akostné víno s prívlastkom
- Słowackie wino jakościowe z określeniem (predykatem) zależnym od dojrzałości winogron, np. kabinetné, neskorý zber, výber z hrozna, bobuľový výber lub cibébový výber. To kategorie odrębne od tradycyjnego wina Tokajský výber. Czytaj dalej
- ChNP / CHOP (chroniona nazwa pochodzenia)Po węgiersku: OEM
- Chroniona nazwa pochodzenia (ChNP) w prawie UE. Słowacki Tokaj ma dwie: Vinohradnícka oblasť Tokaj (od 2006 roku) i Tokajské víno zo slovenskej oblasti (od 2025 roku). Czytaj dalej
- cibéby (lp. cibéba)Po węgiersku: aszúszem
- Winogrona pomarszczone przez szlachetną pleśń, zbierane osobno, często jagoda po jagodzie. Są podstawą win výber, výberová esencia i esencia. Czytaj dalej
- degustáciaPo węgiersku: borkóstoló
- Degustacja wina. Na słowackim Tokaju większość degustacji trzeba rezerwować z wyprzedzeniem, a małe rodzinne piwnice otwierają się po uzgodnieniu. Czytaj dalej
- Deň otvorených tokajských pivníc
- Dzień Otwartych Piwnic Tokajskich, biletowane wydarzenie odbywające się zwykle w połowie września, gdy wiele piwnic otwiera się dla zwiedzających i podaje próbki do degustacji. Czytaj dalej
- esenciaPo węgiersku: eszencia
- Samociek z cibéb, fermentujący bardzo powoli przez lata. Ma ponad 450 g/l cukru i tylko 1,2–8% alkoholu. Czytaj dalej
- forditášPo węgiersku: fordítás
- Wino tokajskie wytwarzane przez zalanie moszczem lub winem z tego samego rocznika wytłoczyn z cibéb, które zostały po produkcji výberu, i ich ponowną fermentację. Dojrzewa co najmniej dwa lata, w tym rok w drewnie. Czytaj dalej
- FurmintPo węgiersku: Furmint
- Główny szczep tokajski o wysokiej kwasowości i podatności na szlachetną pleśń, z którego powstają wina wytrawne i słodkie. 31 lipca 2025 roku zajmował na słowackim Tokaju 291 ha. Czytaj dalej
- gazdovská pivnica
- Piwnica gospodarska należąca do małego rodzinnego winiarza. W zespole Gazdovské pivnice we wsi Veľká Tŕňa 33 kamienne portale prowadzą do ponad 100 takich piwnic. Czytaj dalej
- KabarPo węgiersku: Kabar
- Szczep dodany do specyfikacji słowackiego Tokaju w 2022 roku. W lipcu 2025 roku na Słowacji zarejestrowanych było zaledwie 0,075 ha. Czytaj dalej
- Kövérszőlő (tučné hrozno)Po węgiersku: Kövérszőlő
- Szczep, którego nazwa oznacza „tłuste winogrono”, dodany do specyfikacji słowackiego Tokaju w 2022 roku. W lipcu 2025 roku na Słowacji zarejestrowanych było zaledwie 0,075 ha. Czytaj dalej
- kvalifikované hony
- Kwalifikowane parcele winiarskie: sklasyfikowane działki, z których mogą pochodzić winogrona na wina tokajskie. Tokajskie grunty winiarskie można wykorzystywać wyłącznie jako winnice. Czytaj dalej
- LipovinaPo węgiersku: Hárslevelű
- Tradycyjny szczep tokajski, którego nazwa pochodzi od lipy; łagodniejszy i bardziej aromatyczny niż furmint. 31 lipca 2025 roku zajmował na słowackim Tokaju 169 ha. Czytaj dalej
- mášlášPo węgiersku: máslás
- Wino tokajskie wytwarzane przez fermentację moszczu lub wina z tego samego rocznika na osadzie drożdżowym po winach samorodné lub výber. Dojrzewa co najmniej dwa lata, w tym rok w drewnie, i dziś spotyka się je rzadko. Czytaj dalej
- Muškát žltýPo węgiersku: Sárgamuskotály
- Muszkat żółty, aromatyczny tradycyjny szczep tokajski, z którego powstają wina wytrawne i słodkie. Z powierzchnią 197 ha (31 lipca 2025 roku) jest drugim najczęściej uprawianym szczepem na słowackim Tokaju. Czytaj dalej
- odmianowe wino tokajskie (Tokajský Furmint, Tokajská Lipovina, Tokajský Muškát žltý)
- Wino tokajskie nazwane od jednego szczepu, z co najmniej 85% tej odmiany i maksymalnie 15% dwóch pozostałych. Zwykle w świeżym stylu, od wytrawnego po słodkie. Czytaj dalej
- pivnicaPo węgiersku: pince
- Po słowacku piwnica winna. Na Tokaju zwykle korytarz lub komora wykopana w tufie, gdzie wino dojrzewa w drewnianych beczkach w stałej, chłodnej temperaturze. Czytaj dalej
- pleśń piwniczna (pivničná pleseň)Po węgiersku: pincepenész
- Ciemny, miękki nalot pokrywający ściany starych piwnic w tufie. Należy do ich charakteru; zwiedzający nie powinni go dotykać. Czytaj dalej
- putňa (lm. putne)Po węgiersku: puttony
- Drewniana kadź noszona na plecach, do której podczas winobrania zbiera się jagody porażone szlachetną pleśnią. Liczba putni w výberze (od 3 do 6) dawniej oznaczała, ile kadzi cibéb trafiło do beczki; dziś oznacza minimalną zawartość cukru. Czytaj dalej
- samorodné (suché / sladké)Po węgiersku: szamorodni
- Wino tokajskie z winogron takich, jakie zebrano, bez dodawania cibéb, wytwarzane w latach, gdy warunki nie sprzyjają masowemu tworzeniu się cibéb. W wersji wytrawnej (suché) cibéby wybiera się wcześniej z gron na wina výber, winogrona mają co najmniej 21 °NM, a wino do 10 g/l cukru; w wersji słodkiej (sladké) cibéby przerabia się razem z pozostałymi winogronami, które mają co najmniej 24 °NM, a wino ma ponad 10 g/l cukru. Oba dojrzewają co najmniej dwa lata, w tym rok w drewnie. Czytaj dalej
- štátne kontrolné číslo
- Państwowy numer kontrolny. Muszą go mieć chronione wina tokajskie oznaczone tradycyjnymi określeniami, takimi jak samorodné lub výber. Czytaj dalej
- styl oksydacyjny i redukcyjny
- Wina oksydacyjne dojrzewają przy pewnym kontakcie z powietrzem, często w drewnie, i nabierają nut orzechów i suszonych owoców; wina redukcyjne chroni się przed powietrzem, aby zachowały świeży owoc. Tradycyjne style tokajskie są zwykle oksydacyjne, wina odmianowe redukcyjne. Czytaj dalej
- szlachetna pleśń (ušľachtilá pleseň)Po węgiersku: nemesrothadás
- Korzystna forma grzyba Botrytis cinerea, która przy mglistych porankach i suchych popołudniach marszczy dojrzałe winogrona i zagęszcza w nich cukier i kwasowość. Nie rozwija się jednakowo co roku. Czytaj dalej
- TOKAJ REGNUM
- Stowarzyszenie producentów tokajskich z siedzibą we wsi Malá Tŕňa, wymienione jako uprawniony użytkownik chronionej nazwy pochodzenia Vinohradnícka oblasť Tokaj. Organizuje Dzień Otwartych Piwnic Tokajskich. Czytaj dalej
- Tokajská vínna cesta
- Stowarzyszenie Tokajská vínna cesta (Tokajski Szlak Wina), założone w 2008 roku przez winiarzy, gminy i innych partnerów. Prowadzi Tokajskie Biuro Informacji Turystycznej we wsi Čerhov. Czytaj dalej
- tufPo węgiersku: tufa
- Miękka skała powstała ze sprasowanego popiołu wulkanicznego. Tokajskie piwnice są w niej kopane ręcznie. Czytaj dalej
- ÚKSÚP
- Centralny Instytut Kontrolno-Badawczy w Rolnictwie (Ústredný kontrolný a skúšobný ústav poľnohospodársky), słowacki organ państwowy, który prowadzi rejestr winnic i producentów oraz certyfikuje winogrona i wino. Czytaj dalej
- vinobraniePo węgiersku: szüret
- Winobranie, czyli zbiór winogron, a także święto, które go celebruje. Tokajskie Winobranie (Tokajské vinobranie) odbywa się zwykle w ostatni weekend września. Czytaj dalej
- Vinohradnícka oblasť Tokaj
- Tokajski region winiarski Słowacji, jeden z sześciu regionów winiarskich kraju: zamknięty region, który ustawa wyznacza obszarami katastralnymi siedmiu wsi. Jego wyznaczoną powierzchnię podaje się zwykle jako 907 ha (ustawa nie określa jej w hektarach); zarejestrowane winnice zajmowały w 2022 roku 891 ha. Czytaj dalej
- výber (Tokajský výber 3–6-putňový)Po węgiersku: aszú
- Klasyczne słodkie wino słowackiego Tokaju z cibéb moczonych w moszczu lub winie z tego samego rocznika. Dla stopni 3, 4, 5 lub 6 putni wymagane jest co najmniej 60, 90, 120 lub 150 g/l cukru; wino dojrzewa co najmniej trzy lata, w tym dwa w drewnie. Nigdy nie nazywa się go aszú; aszú to węgierski odpowiednik. Czytaj dalej
- výberová esenciaPo węgiersku: aszúeszencia
- Bardzo skoncentrowane wino tokajskie wytwarzane podobnie jak výber, z co najmniej 180 g/l cukru i co najmniej 45 g/l ekstraktu bezcukrowego, dojrzewające co najmniej trzy lata. Węgry nie używają już odpowiadającej mu kategorii aszúeszencia. Czytaj dalej
- ZétaPo węgiersku: Zéta
- Szczep znany dawniej jako Oremus, dodany do specyfikacji słowackiego Tokaju w 2022 roku. W lipcu 2025 roku zajmował 0,28 ha, a kilku słowackich producentów wytwarza z niego wino odmianowe. Czytaj dalej